Framing lijkt steeds normaler te worden
Eén opmerking, een selectieve screenshot of een eenzijdig verhaal: er is online vaak maar weinig nodig om een hardnekkige mening over iemand te vormen. Op sociale media kan zo een beeld ontstaan van iemand die je helemaal niet kent. En als anderen dat beeld overnemen, kan het steeds moeilijker worden om er nog doorheen te kijken.
Dat noemen we framing. De manier waarop iemand een verhaal vertelt, bepaalt mede hoe anderen naar een persoon of situatie kijken. Door bepaalde details te benadrukken en andere weg te laten, kan een beeld ontstaan dat niet het hele verhaal vertelt.
Hoe werkt framing?
Framing komt van het Engelse woord frame, dat onder meer kader of omlijsting betekent. Informatie wordt als het ware in een bepaald kader geplaatst. Daardoor krijgt een gebeurtenis een specifieke betekenis.
Stel dat iemand tijdens een discussie boos reageert. De een vertelt dat die persoon zich onrechtvaardig behandeld voelde. De ander noemt dezelfde reactie overdreven of agressief. De gebeurtenis is dezelfde, maar de manier waarop ze wordt beschreven, roept een heel ander beeld op.
Dat hoeft niet altijd bewust te gebeuren. Iedereen kijkt vanuit eigen ervaringen en overtuigingen naar de wereld. Het wordt problematisch wanneer een eenzijdige uitleg wordt gepresenteerd als het volledige verhaal en anderen daardoor een verkeerd beeld van iemand krijgen.
Hoe sociale media beeldvorming versterken
Op sociale media verspreiden verhalen zich gemakkelijk. Een bericht wordt gedeeld, iemand plaatst een reactie en anderen trekken conclusies zonder de oorspronkelijke situatie te kennen.
Een screenshot kan bijvoorbeeld een uitspraak laten zien zonder de berichten die eraan voorafgingen. Een conflict wordt vanuit één kant verteld, waarna reacties volgen die het geschetste beeld verder versterken. Wie later op het gesprek stuit, ziet misschien alleen nog de beschuldigingen en de reacties daarop.
Zo kan iemand een reputatie krijgen op basis van informatie die onvolledig is of in een bepaalde richting wordt gepresenteerd. Mensen die de persoon nooit hebben ontmoet, kunnen zich toch een uitgesproken mening vormen.
Hoe vaker hetzelfde verhaal terugkomt, hoe vanzelfsprekender het kan gaan lijken. Maar veel gedeelde berichten of instemmende reacties bewijzen op zichzelf niet dat een bewering klopt.
Wanneer framing overgaat in demonisering
Soms wordt iemand niet alleen negatief neergezet, maar voortdurend afgeschilderd als slecht, gevaarlijk of onbetrouwbaar. Dat noemen we demonisering.
Daarbij wordt iemand steeds meer vereenzelvigd met een negatief beeld. Nieuwe gebeurtenissen worden vervolgens door die bril bekeken. Een poging om iets uit te leggen kan worden afgedaan als een smoes, terwijl zwijgen juist als verdacht wordt gezien.
Daardoor ontstaat een situatie waarin iemand zich moeilijk nog kan verdedigen. Wat diegene ook zegt of doet, het bestaande beeld lijkt alles te bevestigen.
Framing en demonisering zijn niet hetzelfde. Framing gaat over de manier waarop informatie wordt gepresenteerd; demonisering is een verdergaande vorm van negatieve beeldvorming. Beide kunnen invloed hebben op hoe mensen met elkaar omgaan.
Waarom nemen we het beeld van een ander over?
We baseren onze mening niet altijd op wat we zelf hebben gezien of meegemaakt. Vaak vertrouwen we op informatie van anderen. Dat is op zichzelf niet vreemd, want niemand kan iedere situatie persoonlijk onderzoeken.
Toch schuilt daarin een risico. Wanneer meerdere mensen hetzelfde verhaal vertellen, lijkt het al snel geloofwaardiger. We kunnen bovendien geneigd zijn informatie te accepteren die aansluit bij wat we al denken of voelen.
Ook emoties spelen een rol. Berichten die boosheid of verontwaardiging oproepen, kunnen veel reacties uitlokken. Een genuanceerde uitleg krijgt daardoor niet altijd dezelfde aandacht als een scherpe beschuldiging.
Dat betekent niet dat een negatieve beschuldiging automatisch onjuist is. Het betekent wel dat het belangrijk is om onderscheid te maken tussen controleerbare feiten, iemands persoonlijke interpretatie en de conclusies die anderen daaruit trekken.
Wat kun je doen als anderen een verkeerd beeld van je schetsen?
Het is frustrerend wanneer mensen een mening over je hebben die niet overeenkomt met wat er werkelijk is gebeurd. Zeker als je merkt dat anderen het verhaal al hebben overgenomen voordat je zelf iets hebt kunnen uitleggen.
De neiging om alles recht te zetten is begrijpelijk. Toch hoef je niet op iedere opmerking of beschuldiging te reageren. Een eindeloze discussie op sociale media kan de situatie juist verder laten escaleren.
Kijk daarom eerst wat een reactie kan opleveren. Soms helpt een rustige uitleg of het aanvullen van ontbrekende informatie. Als iemand niet bereid is naar een andere kant van het verhaal te luisteren, kan het verstandiger zijn om de discussie te beëindigen.
Worden er aantoonbaar onjuiste beweringen verspreid, dan kan het helpen om relevante berichten te bewaren en na te gaan welke mogelijkheden het platform biedt om ze te melden. Bij ernstige beschuldigingen of concrete schade aan je reputatie kan advies van een deskundige zinvol zijn.
Probeer ondertussen onderscheid te blijven maken tussen het beeld dat anderen van je hebben en wie je zelf bent. Je kunt invloed uitoefenen op wat je uitlegt en hoe je handelt, maar je hebt niet volledig in de hand wat anderen daarvan maken.
Kijk verder dan de eerste indruk
Framing laat zien hoe gemakkelijk een beeld van iemand kan ontstaan en hoe moeilijk het soms is om dat beeld weer bij te stellen. Dat geldt niet alleen voor degene over wie wordt gesproken, maar ook voor iedereen die het verhaal leest, deelt of van commentaar voorziet.
Voordat je online een oordeel over iemand vormt, kun je jezelf daarom een paar vragen stellen. Wat weet ik daadwerkelijk? Welke informatie ontbreekt mogelijk? En maak ik onderscheid tussen wat er is gebeurd en de uitleg die iemand eraan geeft?
Je hoeft niet ieder verhaal in twijfel te trekken. Wel kun je voorkomen dat je een oordeel overneemt zonder na te denken over de basis ervan.
Een beeld van iemand vormen is gemakkelijk. Maar iemand werkelijk begrijpen vraagt meer dan het verhaal van één kant te kennen.
Herken jij dit soort online beeldvorming? Laat het gerust weten in de reacties.
Meer om te lezen
De 27MC is terug: het oude bakkie maakt een comeback
Eén onbetaalde rekening kan je duur komen te staan
