Wie zit er achter dat profiel?
Welke leuke man wil met mij kennismaken?’ Je komt dit soort oproepjes regelmatig tegen op sociale media, vaak met een aantrekkelijke foto erbij. Mensen reageren in de hoop een leuk gesprek te beginnen of misschien zelfs een relatie te vinden. Maar is de persoon op de foto wel echt degene die achter het profiel zit?
Sommige accounts gebruiken gestolen foto’s of een verzonnen identiteit om contact te leggen. Het doel kan zijn om vertrouwen te winnen, persoonlijke gegevens te verzamelen of geld afhandig te maken.
Een overtuigend profiel is geen bewijs
Op sociale media kun je gemakkelijk een profiel aanmaken met een naam, foto’s en persoonlijke informatie. Oplichters maken daar misbruik van. Ze gebruiken bijvoorbeeld foto’s van iemand anders en nemen gegevens over van bestaande accounts. Zo ontstaat een profiel dat er op het eerste gezicht heel normaal uitziet.
Sommige nepaccounts doen zich voor als een bekende artiest. Andere lijken van een gewone man of vrouw te zijn die nieuwe vrienden zoekt of openstaat voor een relatie. Er zijn ook accounts die zich voordoen als militair, ondernemer of iemand die in het buitenland woont.
Niet ieder onbekend profiel is verdacht. Maar een mooie foto, veel volgers of enthousiaste reacties zeggen op zichzelf weinig over de betrouwbaarheid van een account.
Eerst aandacht, daarna vertrouwen
Een oplichter vraagt niet altijd meteen om geld. Vaak begint het met een vriendelijk bericht, een compliment of belangstelling voor je leven. Het gesprek wordt persoonlijker en de ander lijkt goed te luisteren.
Misschien vertelt die persoon over een moeilijke periode, eenzaamheid of problemen in de familie. Of er ontstaat al snel een romantische sfeer. Je krijgt het gevoel dat er een bijzondere band groeit.
Dat vertrouwen kan vervolgens worden misbruikt. De ander vraagt bijvoorbeeld om geld voor een noodgeval, een vliegticket of medische kosten. Soms gaat het om een cadeau dat zogenaamd onderweg is, maar waarvoor eerst verzendkosten moeten worden betaald.
Ook kan iemand je proberen over te halen om te investeren of je bankgegevens te delen. Het verhaal verschilt, maar het doel is hetzelfde: je iets laten doen waar je normaal gesproken misschien langer over zou nadenken.
Zelfs bekende artiesten worden nagebootst
Ook de namen en foto’s van bekende Nederlanders worden gebruikt voor nepaccounts. Fans kunnen een privébericht krijgen van iemand die beweert de echte artiest te zijn. Soms wordt verteld dat het om een persoonlijk account gaat dat niet voor iedereen toegankelijk is.
Het contact kan steeds intenser worden. Er volgen complimenten, liefdesverklaringen of aanbiedingen voor exclusieve fanlidmaatschappen. Daarna komt er een verzoek om geld.
Dat overkwam Deborah. Zij dacht via sociale media contact te hebben met zanger Frank van Etten. De gesprekken werden steeds persoonlijker en uiteindelijk vertelde de persoon achter het account haar dat hij verliefd op haar was.
Deborah betaalde voor een speciaal vip-lidmaatschap. Later kreeg ze te horen dat er een cadeau vanuit New York naar haar onderweg was. Ze hoefde alleen nog 250 euro aan verzendkosten te betalen. Ook dat bedrag maakte ze over.
Het cadeau kwam nooit aan. Een foto die speciaal voor haar gemaakt zou zijn, bleek afkomstig van Pinterest en was dus niet echt. In totaal raakte Deborah ongeveer 7.000 euro kwijt.
Haar verhaal laat zien hoe iemand stap voor stap in een web van misleiding terecht kan komen. Dezelfde aanpak wordt ook gebruikt bij nepaccounts die zich voordoen als gewone mensen.
Met AI worden nepaccounts steeds overtuigender
Een foto is tegenwoordig niet altijd wat hij lijkt. Met kunstmatige intelligentie kunnen oplichters afbeeldingen maken van mensen die helemaal niet bestaan. Ook kunnen ze bestaande foto’s aanpassen, video’s manipuleren en stemmen nabootsen.
Daardoor kan een nepaccount er geloofwaardig uitzien, zelfs als de persoon op de foto niet bestaat. En wanneer een oplichter foto’s van een echte persoon gebruikt, weet diegene vaak zelf niet dat zijn of haar identiteit wordt misbruikt.
Een videogesprek of spraakbericht is bovendien niet in alle gevallen voldoende bewijs dat je met de juiste persoon praat. Bij twijfel is het verstandig om informatie via een onafhankelijk, betrouwbaar kanaal te controleren.
Zo herken je verdachte profielen
Er bestaat geen enkele controle waarmee je met zekerheid kunt vaststellen of een profiel echt is. Verschillende signalen samen kunnen wel aanleiding zijn om extra voorzichtig te zijn.
Let bijvoorbeeld op deze punten:
- Een beperkt of vreemd profiel. Er staan nauwelijks oudere berichten op het account, de informatie is vaag of gegevens spreken elkaar tegen.
- Een snel groeiende vertrouwensband. Iemand die je nauwelijks kent, spreekt al snel over liefde, geheimen of een gezamenlijke toekomst.
- Verzoeken om geld. Er wordt gevraagd om verzendkosten, hulp bij een noodgeval, een vliegticket of een betaling voor een bijzondere gelegenheid.
- Druk om snel te handelen. Je krijgt te horen dat je een kans misloopt of dat er direct geld nodig is.
- Een verzoek om het contact geheim te houden. De ander wil niet dat je met familie of vrienden over jullie gesprekken praat.
Eén signaal hoeft niet meteen te betekenen dat een account nep is. Maar als verschillende dingen niet kloppen, is het verstandig om afstand te nemen en het profiel verder te controleren.
Wat kun je doen als je twijfelt?
Controleer of de persoon ook via andere, betrouwbare kanalen te vinden is. Bij een vermeende artiest kun je bijvoorbeeld kijken of het account wordt vermeld op de officiële website of op geverifieerde sociale mediakanalen.
Kijk ook hoe lang het account bestaat en of de berichten en reacties een geloofwaardig geheel vormen. Houd er rekening mee dat ook die informatie kan worden nagemaakt.
Maak nooit zomaar geld over naar iemand die je alleen online kent. Deel geen wachtwoorden, bankgegevens of kopieën van identiteitsbewijzen. En laat je niet onder druk zetten om snel een beslissing te nemen.
Denk je dat je met een nepaccount te maken hebt? Rapporteer het profiel bij het betreffende platform. Heb je geld overgemaakt, bewaar dan de berichten en betalingsbewijzen, neem contact op met je bank en doe aangifte bij de politie. De Fraudehelpdesk kan je adviseren over mogelijke vervolgstappen.
Niet iedereen is wie hij zegt te zijn
Sociale media maken het makkelijk om nieuwe mensen te leren kennen. Daar kunnen mooie vriendschappen en echte relaties uit ontstaan. Je hoeft dus niet ieder vriendschapsverzoek te wantrouwen.
Wel is het verstandig om kritisch te blijven wanneer iemand die je nauwelijks kent opvallend veel belangstelling toont, snel vertrouwen vraagt of uiteindelijk om geld begint te vragen.
Een foto kan gestolen zijn, een verhaal kan verzonnen zijn en zelfs een overtuigend gesprek hoeft niet te betekenen dat je de persoon werkelijk kent.
Twijfel je aan een profiel? Neem dan de tijd om het te controleren. Je hoeft niet meteen te reageren, iemand toe te voegen of geld over te maken.
Meer om te lezen
Eén onbetaalde rekening kan je duur komen te staan
Framing lijkt steeds normaler te worden
